Tháng 11 năm 2025, Trung tâm Trung tâm Trắc địa và Bản đồ biển (SEAMAP) đã hoàn thành việc thi công đo quét Side Side Scan Sonar khu vực ven biển tỉnh An Giang (tỉnh Kiên Giang cũ). Đây là hạng mục công việc của nhiệm vụ “Điều tra khảo sát, thành lập bình đồ ảnh khu vực đất ngập nước ven biển khu vực 3 tỉnh Nam Định, Khánh Hòa, Kiên Giang” thuộc Dự án: “Ứng dụng công nghệ đo đạc bản đồ trong điều tra, đánh giá hiện trạng, kiểm kê và đề xuất giải pháp bảo tồn, sử dụng bền vững khu vực đất ngập nước ven biển, ven đảo (thí điểm cho 3 vùng đại diện ven biển, ven đảo Việt Nam)” mà Trung tâm đã thực hiện suốt từ đầu năm 2024.
Với đặc điểm khu vực thi công rất rộng lớn, có độ sâu nước nông từ khoảng 2m đến 6m, vướng nhiều địa vật do hoạt động xây dựng và giao thông, nuôi trồng, đánh bắt, thủy hải sản của con người, việc thực hiện đo Sonar quét sườn là rất khó khăn. Bằng kinh nghiệm lâu năm triển khai nhiều dự án khảo sát quét Side Scan Sonar phục vụ các công trình biển như: Công trình kéo cáp điện lưới ngầm ra đảo Cô Tô năm 2012, đảo Phú Quốc năm 2013, đảo Lý Sơn năm 2014, đảo Cái Chiên, đảo Cần Giờ, đảo Trần; quét Sonar khảo sát phục vụ xây dựng, theo dõi, bảo trì các chân trụ điện gió, các đường dây, ống ngầm, các chân giàn khoan và công trình biển… Trung tâm Trắc địa và Bản đồ biển đã có những giải pháp sáng tạo và hiệu quả để đảm bảo kỹ thuật và tiến độ thi công hạng mục công việc như chọn thời điểm đo quét có mực nước triều cao, thiết kế đường chạy phù hợp để giảm thiểu tác động của sóng, sử dụng các giải pháp thả thiết bị Sonar an toàn…
Sau 02 năm liên tục tiến hành thi công, Trung tâm Trắc địa và bản đồ biển đã đo quét Sonar bao phủ một diện tích rộng trên 1.500 km2 ven biển khu vực 3 tỉnh Nam Định, Khánh Hòa, Kiên Giang (tên tỉnh cũ). Kết hợp với việc lấy mẫu chất đáy với mật độ cao trên khu vực đo quét, sản phẩm của hạng mục công việc đã cho một cái nhìn chi tiết và chính xác về bề mặt đáy biển vùng nước có độ sâu từ 2 m đến 6 m, phục vụ đắc lực cho công tác Điều tra, đánh giá, xác định hiện trạng và kiểm kê đất ngập nước ven biển, ven đảo, lập bản đồ gốc phân loại các kiểu đất ngập nước thuộc phạm vi từ đường mực nước biển thấp nhất trong trung bình nhiều năm trở ra đến đường -6m trong phạm vi 3 tỉnh thực hiện dự án.
Side Scan Sonar là công nghệ đo sonar quét sườn, khác với sonar định hướng, thiết bị thu phát sóng có hai đầu phát và thu hướng về hai phía bên sườn, đồng thời phát ra tín hiệu dạng xung âm thanh, gọi là pings, theo hình rẻ quạt vuông ở hai bên.
Tín hiệu phản xạ sẽ xuất hiện khi tia sóng âm thanh gặp ranh giới phản xạ, là ranh giới giữa hai lớp có trở sóng ρ = σV khác nhau, trong đó σ – mật độ, V – tốc độ truyền sóng, khoảng cách đến đối tượng được tính bằng thời gian phản xạ sóng nhân với tốc độ âm thanh trong nước (khoảng 1420 m/s) và chia 2 lần. Do công suất phát nhỏ, tần số phát sóng lớn, máy được cài đặt dải tần số thu tín hiệu phản xạ để chỉ thu được sóng phản xạ duy nhất theo hướng tia, ranh giới bắt gặp là ranh giới của khối có mật độ khác với mật độ nước, trong trường hợp này là mặt đáy biển và các vật thể ở mặt đáy biển, có thể có các vật thể lơ lửng.
Ảnh: Minh họa thiết bị quét Side Scan Sonar làm việc
Khi chùm tia sóng phát ra theo hướng xiên bắt gặp vật thể hoặc địa hình nhô cao lên so với mặt xung quanh sẽ phản xạ trở lại, phần phía bên hông của vật thể nhô cao có một vùng không nhận được tín hiệu phát và không có tín hiệu phản xạ trở lại gọi là vùng bóng địa vật (Shadow). Đo kích thước vùng bóng và góc nghiêng của sóng phản xạ có thể tính chiều cao địa vật.
Ngoài kỹ thuật đo bóng để phát hiện địa vật đặc biệt nhô cao, kỹ thuật phân tích sóng phản xạ cũng được áp dụng trong công nghệ đo quét Side Scan Sonar để phân biệt các vùng bề mặt đáy có độ hạt khác nhau. Dựa vào đặc điểm về bề mặt phản xạ, sự biến đổi tông màu – tonal variation, độ đậm nhạt, kết hợp với các tài liệu lấy mẫu chất đáy, có thể phân vùng đáy theo các khu vực với thành phần độ hạt khác nhau. Khu vực có sóng phản xạ càng mạnh (nhiều vùng đen xen kẽ, các khối hình thô, đậm màu) thì độ hạt càng lớn, thô, khu vực sóng phản xạ yếu (mịn, sáng, nhạt màu) thường có độ hạt bé, mịn. Độ hạt của vùng đáy biển có thể thay đổi từ bùn, bùn cát, cát, sạn, sỏi, cuội, đá… Ngoài ra, cũng có thể phân tích được một số đặc điểm bề mặt đáy biển như: biểu hiện sóng cát, bề mặt gồ ghề, lồi lõm, đá gốc xuất lộ trên đáy biển…
Ảnh: Thiết bị Side Scan Sonar C-MAX CM2 của Trung tâm Trắc địa và Bản đồ biển
Ảnh: Thiết bị Side Scan Sonar trong phiên làm việc tại khu vực nước nông ven bờ
Ảnh: Các cán bộ kỹ thuật SEAMAP đang triển khai công việc trên tàu đo tại khu vực ven bờ tỉnh An Giang (tỉnh Kiên Giang cũ)
Ảnh: Một sản phẩm bình đồ ảnh Sonar của nhiệm vụ
Ảnh: Các lồng bè nuôi trồng thủy hải sản chìm trong khu vực đo quét Side Scan Sonar được thể hiện rõ trên sản phẩm
Ảnh: Giàn chân trụ bê tông cắm xuống đáy biển của cột điện tuyến điện lưới từ bờ ra đảo Phú Quốc nằm trong khu vực đo quét (gần Hòn Móng Tay nền màu trắng) được thể hiện rõ trong sản phẩm.
Việc hoàn thành nhiệm vụ đo quét Sonar ven biển các tỉnh Nam Định, Khánh Hòa, Kiên Giang (tên tỉnh cũ) đúng tiến độ và sản phẩm đạt chất lượng cao là sự khẳng định năng lực chuyên môn và trình độ của SEAMAP, minh chứng cho khả năng làm chủ công nghệ hiện đại, từ khâu thiết kế phương án, thu thập số liệu, xử lý – phân tích dữ liệu, đồng thời khẳng định vị thế vững chắc trong ngành đo đạc của Trung tâm Trắc địa và bản đồ biển.
Với những thành công thu được khi thực hiện Dự án thí điểm, có thể khẳng định việc ứng dụng đo quét Side Scan Sonar là trụ cột quan trọng trong công tác “Đánh giá hiện trạng, kiểm kê và đề xuất giải pháp bảo tồn, sử dụng bền vững đất ngập nước ven biển, ven đảo”. Trong thời gian tới, việc triển khai trên phạm vi toàn quốc nhằm thực hiện các nhiệm vụ tại điểm c khoản 1 Điều 31 Nghị định số 66/2019/NĐ-CP ngày 29/7/2019 của Chính phủ về bảo tồn và sử dụng bền vững các vùng đất ngập nước sẽ có khối lượng rất lớn và đầy khó khăn, nhưng cũng hứa hẹn là cơ hội để SEAMAP tiếp tục khẳng định mình, giữ vững niềm tin đối với của đơn vị chủ quản là Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam và các cấp trên, cũng như các khách hàng và đối tác trong quá trình cung cấp dịch vụ.